Her anne-babanın isteği çocuğunun kendi davranışlarının sorumluluğunu almasıdır. Ancak bu durum bir gün içinde kazanabileceği, öğrenebileceği bir beceri değildir. Sorumluluk bilincinin gelişmesi doğumdan itibaren başlar ve hayat boyu devam etmektedir. Tıpkı diğer değerler gibi sorumluluk alma da çocuğun öncelikle ebeveyniyle ve sonrasında içinde bulunduğu sosyal çevrenin etkisiyle gerçekleşmektedir.
Sorumluluk nedir?
Sorumluluk duygusu hem bir mizaç özelliği olarak hem de sonradan kazanılan bir beceri olarak değerlendirilebilir. Bazı bireyler mizaç özellikleri nedeniyle sorumluluk kazanmaya daha istekli olabilirler, örneğin; iki kardeşe ebeveynleri tarafından aynı tutum sergilense de, iki kardeş birbirinden farklı sorumluluk bilinci geliştirebilirler.
Sorumluluk duygusu neden önemlidir?
Sorumluluk duygusu ile özgüven arasında güçlü bir bağ vardır. Bir çocuk sorumluluk duygusu kazandıkça kendine güveni artar, mutlu olur, daha fazla görevi yerine getirmek için istekli olur. Çocuğun kazandığı her beceri bir sonrası için ona cesaret verir ve kolaylıkla kendi kendine karar alıp verebilir.
Ev ortamında sorumluk alma becerilerini geliştirme fırsatı bulamayan çocuklar okul yıllarında ödevlerini yapma, eşyalarına sahip çıkma, karşılaştıkları problemler karşısında çözüm bulma konularında problem yaşarlar ve sık sık bir yetişkin desteğine ihtiyaç duyarlar. Bu durum çocukların özgüven gelişimi üzerinde olumsuz bir etki yaratır.
Çocuklar “yaşayarak- yaparak” öğrenirler. Bu nedenle sorumluluk duygusunun gelişmesinde en etkili yöntemlerden biri çocuğun davranışının sonucunu yaşamasına fırsat vermektir.
Anne‐Babalara Öneriler
Yaşa Uygun Sorumluluklar vermek: Sorumluluk duygusunu geliştirmek için yetişkinlerin çocuğun yaşına, cinsiyetine ve mizaç özelliklerine uygun görevleri çocuğun yapmasına fırsat vermesi önemlidir. Hiçbir şey denemeden, uygulamadan ve tekrarlamadan öğrenilemez. Örneğin; Kirli kıyafetlerini kirli sepetine atmak, kitaplarını kitaplığa koymak, ödevlerini takip etmek, eşyalarına iyi bakmak vs.
Olumlu geri bildirim: Her yeni davranışın öğrenilmesi, tekrar edilmesi ve alışkanlık haline gelebilmesi için olumlu geri bildirime ihtiyaç vardır. Çocuklara her zaman ben sana inanıyorum, deneyebilirsin, yapabilirsin, seninle gurur duyuyorum mesajını hissettirmek gerekir.
Koşulsuz sevgi: Sorumluluk duygusu gelişen kişilerin en önemli özelliklerinin başında sevme becerisi olduğu görülmektedir ve bu beceri aile içerisinde başlar. Ailenin çocuğuna koşulsuz sevgi göstermesi sorumluluk duygusunun gelişimi üzerinde önemli rol oynar.
Kendi stratejisini oluşturmasını desteklemek: Çocuğa öğretmek istediğimiz davranış ne olursa olsun mümkün olduğunca en basit adımdan başlamak. Dağınık bir odanın toplanması konusunda çocuğunuzun fikrine başvurup, “Sence burayı nasıl toplayabiliriz?” tarzında sorular sormak faydalı olacaktır.
Seçme sansı vermek: Çocukların kendi yaş gelişim özellikleri göz önünde bulundurularak kendi hayatlarıyla ilgili seçimde bulunma fırsatı verilmelidir. Tabi ki seçim yapılacak alternatifler anne baba tarafından belirlenip sınırlandırılabilir.
